ဖျိၩ့ဆၨၩလဖၪအဆၧအီၪပြံၩပြၩ (၁)

ဖျိၩ့ဆၨၩလဖၪနီၪ မွဲစူၭကီၪ့အီၪဝ့ၫအလးကစီၪ့လီၫအ့ၬဒဲ အီၪပြံၩပြၩလၩ့ အလးအကျဲၩ့ ထီးအဎံၩ့နီၪ ပကဒၪဘၪနီၪလီၫႉ လၧခိၪလီၩ့လးကျဲၩ့ႇ ဖံၬဒၩလး ဒဲ ခးဆၧၫ့လးကျဲၩ့လဖၪ ပကဒၪဘၪၦဖျိၩ့ဆၨၩၥံၪဒဲ ဘၪလ့ၩယဲၩ့ဝ့ၫဒၪအလး အီၪဒၪဝ့ၫၦဖျိၩ့ဆၨၩလဖၪဆ့ မွဲပကဒၪဘၪဆ့နီၪလီၫႉ ဘၪနီၫလဲၪ ၦဖျိၩ့ဆၨၩၥံၪလဖၪ ဘၪအီၪပြံၩပြၩလၩ့ဘဲၫယီၩၥိၭနီၪ အဂဲးအဖး အီၪဝ့ၫအၪမၬနီၪလီၫႉ

            လၧစဎွၩ အဆၧပၧၩ့ဆၧ လထီၩ့ဒံၭဘၪအထီနီၪ ဖျိၩ့ဆၨၩၥံၪနီၪ ဘၪအီၪကၠၧၫ့ကၠၧၫ့လၧ မိၫဆၨၩလဖၪ လၧထံၫထၪကျိၩ့လးကျဲၩ့ ဘၪလဲၩမွံၩအီၪဎုၬကၠၭကၠၧၫ့ကၠၧၫ့နီၪလီၫႉ အ့ၫယၫဝတံၫ ထံၫထၪကျိၩ့လးကျဲၩ့နီၪ ဆၧၫ့ထီအနီၭဒၪအိၩ မွဲဝ့ၫ လးကျဲၩ့လၧ ဘၪလ့ၩယဲၩ့ဝ့ၫဒၪကဒုၩဂီၩ့ မိၫဆၨၩဒဲ ဖျိၩ့ၥံၪအီၪနီၪလီၫႉ မွဲဆၨၩဂူၫဂၩၥံၪ လအီၪဘၪနးဆၨၩလီၫႉ နံၪ့ ၁၇၅၀-၁၇၈၀ အထီဖၧၩ့ ခးပယၩ့ထၬ ဒိၩ့ဂိၩစဎွၩလဖၪ ဂဲၫဒုၭထၪ့ မိၫနီးအထီနီၪ မိၫဒဲ ဖျိၩ့ဆၨၩၥံၪအီၪအလးနီၪ ဒီၩ့ဂိၩၥံၪ ဂဲၫထီၩ့နီၪလီၫႉ

            လါနၫ့ ဒီၩ့ဂိၩၥံၪနီၪ မွဲလဂဲၫအီၪဒံၭဘၪ အၪအၪဒံၭအ့ၬနီၪလီၫႉ ခိၪလၩဘွၩ ဂဲၫထီၩ့အလးခဲၫ့မၬ ဒီၩ့ဂိၩၥံၪအီၪလၧ ခးပယၩ့ထၬလဖၪ ဂဲၫၥုၭအီၪကၠၭထဲၩ့အၥၭလၧ ထံၫထၪကျိၩ့နီၪလီၫႉ နံၪ့ ၁၈၅၆ ခိၪလၩဘွၩ အဆၧအၪ့ထုၪ့ ၡၩအဆၧဝံဆၧနၬအဖၧၩ့ လၧခးအ့ၫယၫဝတံၫ ဟသ်တခးရ့ၫ ၡၩအဆၧဝံဆၧနၬ ဖိၭဘိၭဖိၭဖၫ့နီၪ မွဲဝ့ၫ မိၫဆၨၩလဖၪၥံၪနီၪလီၫႉ

            လါနၫ့ဂ့ၩ နံၪ့ ၁၉၁၁နီၪ ၡၩအဆၧဝံဆၧနၬအဖၧၩ့ ဟသ်တခးရ့ၫအဖၧၩ့ ၡၩအဆၧဝံဆၧနၬထီအလူၬ ၅၃၂ႇ၃၅၇ဂၩနီၪ မိၫဆၨၩကအီၪထးဒၪ ၁၂၂၄ဂၩလီၫအကၠီၩ့ ယၩနံၪ့ဖိၬဖၫ့အဖၧၩ့ မိၫဆၨၩလဖၪ လၩ့မၬ (လမွဲဘၪ)  ၥုၭအီၪထဲၩ့အၥၭလၧ လးကျဲၩ့အဂူၫဂၩနီၪလီၫႉ မိၫဆၨၩဒဲ ဖျိၩ့ဆၨၩၥံၪအီၪအလးနီၪ ဒီၩ့ဂိၩၥံၪလဖၪ ဂဲၫအၪ့ဂိၫလိၬအီၪအၪမၬအကၠီၩ့ အဝ့ၫၥံၪ အၪ့ယုခွံၬ ၦလၧအအီၪထၬဝဲၩလဖၪနီၪလီၫႉ

            အဂဲးအဖးနီၪ မိၫဆၨၩဒဲ ဖျိၩ့ဆၨၩၥံၪအီၪဝ့ၫဒၪ ထံၫထၪကျိၩ့လးကျဲၩ့နီၪ မွဲအီၪပျၩ့လဲးဖၭဒိၪဒဲ ထမုထၪ့ဂ့ၩဝ့ၫလကၭဘၪ ထံၫကၠီၪ့ထံၫချိၬအီၪအၪမၬဒဲ ဆၧဖနံၬထးကဆၧလၧ ထံၫဖၧၩ့ၥၭနီၪ မၩထၪ့ဝ့ၫန့ယီၫယီၫအကၠီၩ့ ခိၪလၩဘွၩလဖၪ ဂဲၫမၩလဲးထၪ့ ခီၫ့ၡၩအနိၪ့နီၪလီၫႉ ထံၫထၪကျိၩ့လးကျဲၩ့နီၪ ဘဲၫဂဲၫကဲၪထၪ့ ခီၫ့ၡၩလးကျဲၩ့အၥိၭ ၦလၧအဂဲၫၥုၭအီၪအၥၭ မွဲဂဲၫအၪထၪ့တၡါလီၫႉ အီၪလၧ ခးပယၩ့လၬကကဲၩ့ခီၫ အ့ၫယၫဝတံၫ ထံၫထၪကျိၩ့လးကျဲၩ့နီၪ ၥ့ၪယၪကၠၭဝ့ၫလၧ လးဆၧၫ့လးထုၬအဆၧၫ့ (Frontier area) ဂီၩ့ အၪဒၪဆၧ ဖျိၩ့ဆၨၩဒဲ မိၫဆၨၩၥံၪအီၪကၠၭဝ့ၫဒၪအလးနီၪလီၫႉ